Evet, Yaratıcılık Öğrenilebilir

Evet, Yaratıcılık Öğrenilebilir

Kendinizi yaratıcı bulsanız da, bulmasanız da…

Tarihteki büyük sanatçıları şöyle bir düşündüğümüzde, 8 yaşında ilk senfonisini besleyen Mozart’ı, 25 yaşında “Avignonlu Genç Kızlar” ile kübizm başlatan Pablo Picasso’yu, hatta Frankenstein’ı 20 yaşında yazan Mary Shelley’i gözümüzün önüne getirmeden geçemeyiz.

Peki kırklı yaşlarının sonunda “Son Akşam Yemeği”ni çizene kadar başarıyı yakalayamayan Leonardo da Vinci’ye ne demeliyiz? Ya da ilk romanı Carrie için dokuz yılını harcamasına rağmen 3,000 dolar bile teklif alamayan Stephen King, -ki film haklarının yanı sıra son halinden 1 milyon doların üzerinde para kazandı- hakkında ne düşünmeliyiz?

İngiliz video sanatçısı Adam Westbrook’un büyük sanatçılardan bahsettiği gibi[1], “Hepimizin beyni, yeteneği ve onları bir araya getirmek için yaratıcılığı var. Ama iş bunları ciddiye almaya geldiğimizde hangi birimizin sabrı var ?  ”

Design: Becca Clason

Yaratıcılık öğrenilebilir. Bu sadece bazılarımız için nasıl düşünmeyi seçtiğimiz konusunda biraz daha sabırlı ve akıllı olmamızla ilgili. Yazının devamında yaratıcılığı öğrenmek ve geliştirmek için bilimsel olarak kanıtlanmış yöntemlerden bahsedip ve büyük yeteneklerden alıntılar sunacağız.

1- Benzersiz Çağrışımlar Kurmayı Deneyin

Çünkü orijinal düşünce diye bir şey yoktur; orijinal bakış açısına sahip olmak diye bir şey vardır ve birbiriyle alakasız şeyler arasında bir ilişki kurabilmenin anahtarı da bu bakış açısıdır.

Mesela Adam Gopnik’in şu zamana kadar yazdığı en etkileyici ve yaratıcı yazılarından biri Rönesans sanatıyla çocukluk tutkusunu bir araya getirdiği ve aynı zamanda The New Yorker’da yayınlanan ilk makalesidir[2]. Son araştırmalara göre[3] kavramsal entegrasyon olarak da bilinen çeşitli senaryo ve deneyimleri bir araya getirme yeteneğinin ve karmaşık ifadeleri anlamak için gerekli olan sabrın, yaratıcı düşüncenin merkezinde olduğu ortaya konulmuştur.

Mühendisler, bilim insanları gibi ‘doğrusal’ düşünenler alakasız veriler arasında bir ilişki yakalamakta zorlanırlar. Doğrusal düşünen insanlar kendilerini yaratıcı bulmasalar da hala inanılmaz derecede zekilerdir fakat birden fazla şeye odaklanmak yerine tüm dikkatlerini tek bir olgu üzerinde toplamayı tercih ederler. Aslıda tüm mesele bir araya getirilen öznelerin arasındaki kalıpları değil içlerinde tetiklenen orijinal çağrımları ve yaratıcı iç görüleri araştırmaktır.

“Peki benzersiz çağrışımlar yakalamayı nasıl başarırız? İlk adım, dinlemektir. ”

Design: Hand Lettering Co

Başka insanlar size yeni bakış açıları ve çözümünün mümkün olduğunu düşünmediğiniz konularda bile yeni yollar sunabilir. Ayrıca sanat, edebiyat, yabancı dil gibi konularda kültürünüzü yüksek tutmanıza yardımcı olur. Buna rağmen şu ana kadar herhangi bir müzeye gitmediyseniz ya da bir sanat kitabının kapağını dahi açmadıysanız sanatsal bir hareketle spor arasında orijinal bir etkileşim yakalamanız pek de mümkün gözükmüyor.

Son olarak okuma kaynaklarınızı derin ve geniş tutun. Araştırdığını şey hakkında daha önce gerçekleştirilenlere ve söylenmiş her şeye hakim olun ki yeni bir bakış açısı katabilesiniz. Eğer iyi bir ressam olmak istiyorsanız ustaları araştırın, eğer yaratıcı bir yazar olmak istiyorsanız klasikleri okuyun.

Alanınızdaki uzmanlardan yardım almanızda kötü hiçbir şey yoktur. Tartışmanıza yeni bir boyut getirmek sizin yeteneğinize kalmıştır ve zaten tarihi değere sahip bir şeye yeni bir şey katabilmek yaratıcı zihnin işaretidir.

2- Yeni Deneyimlere Açık Olun

Talent: Sean Wes

İki tanınmış psikolog Paul T. Costa Jr. ve Robert R. McCrae tarafından ortaya konulan beş büyük kişilik özelliği[4]; vicdan, dışa dönüklük, anlaşılabilirlik ve nevrotizm ile birlikte deneyime açıklıktır. Deneyim açıklığı, estetik bir zevke, dinamik bir hayal gücüne, içsel duyguları anlayabilme yeteneğine, rahat vermeyen bir entelektüel meraka ve çeşitlilik arzusuna sahip olunduğuna işaret eder.

Neyse ki deneyime açık olma elde edilebilir ve geliştirilebilir bir durumdur.

Annie Dillard, The Writing Life’da “Günlerimizi nasıl harcadığımız, aslında ‘hayatımızı’ nasıl harcadığımızdır.” der.

Günlerimizi yeni diller öğrenerek, yeni insanlarla tanışarak, yeni yiyecekler deneyerek, kendimizi ağır kitaplarla ve bilgi yarışmalarıyla entelektüel olarak zorlayarak, alternatif bakış açılarını dinleyerek sosyal ve politik konulara açık kalmak gibi şeyler yaparak harcarsak, o zaman yavaş ama kesin olarak hayatımızı değişir ve bu süreçte daha yaratıcı hale geliriz.

3- Yürümeye Zaman Ayırın

Bazıları ilhamın duşta geldiğini düşünse de, son araştırmalara göre, dışarıda yürürken ilham perinizi bulma ihtimaliniz daha yüksek. Son zamanlarda Stanford’da yapılan çalışmaya göre[5], yürüyüş yapmak, yaratıcı düşünme yeteneğini ölçen klasik bir yaratıcılık testi olan GAU (Guilford Alternatif Kullanımları) puanına göre katılımcılarının yaratıcılığını % 81 oranında arttırdı” Hatta çalışmaya katılanlar yürüyüş yapmayı bitirdikten sonra bile yaratıcı eğilimlerini sürdürmeyi devam ettirdiler.

Stanford araştırmacıları, aynı çalışmada, katılımcılardan “tomurcuklanan bir koza” gibi bir metafor düşünmelerini ve benzer ancak farklı bir metafor (ör. “Yumurtadan çıkma”) bulmalarını isteyerek başka bir yaratıcılık ve yürüme deneyi yaptılar.

Kısa bir yürüyüşe çıkan ve geri dönen katılımcıların yüzde 95’i yeni bir metafor düşünebildi; fakat aynı süre boyunca bir odada oturanların sadece yüzde 50’si başarı sağladı.

Oysa önemli yazarlar yürümenin önemini nörolojik bilimler bu konuya el atmadan çok önce anlamışlardı[6]. Henry David Thoreau kitabında[7] “Yaşamak için ayağa kalkmıyorsan yazmak için oturman boşunadır!” der. “Bacaklarım hareket etmeye başladığında, düşüncelerim akmaya başlar.” diyen yazar çok haklıdır. Hareket ettiğimizde kalp çabuk pompalanır, kan ve oksijen dolaşımımız artar ve nihayetinde beynimiz fayda sağlamaya başlar.

4- Hayatında Yeşile Yer Aç

Design: Becca Classon

Sinirbiliminin renk üzerindeki araştırmaları[8] biraz karmaşık bir konudur ancak birçok yönden her şey yeşile döner. Personality and Social Psychology Bülteni’nde[9] yayınlanan bir araştırmaya göre “Yaratıcılık gerektiren herhangi bir işten önce yeşil renge kısa bir bakış atmak, yaratıcı performansı arttırıyor”.

Resim ya da kelime fark etmeksizin eğer yaratıcı bir çalışma üstleniyorsanız, görevinize başlamadan hemen önce ya da sürecin ortasında yeşile bakmak, yaratıcılığı diğer tüm renklerden daha fazla artırma eğilimindedir. Yeşil, mavi ve sarı renklerin karışımından oluşuyor olsa da, yeşilin aksine, mavi ve sarı beyni yumuşatma eğilimindedir[10] ve aslında yaratıcılığı düşürebilir.

5- Bırak Dağınık Kalsın

Gerçek olamayacak kadar harika bir fikir. Ancak yapılan kapsamlı bir araştırmaya göre “Yaratıcı olmak gelenek, düzen ve metot dışına çıkarak desteklenir ve düzensiz bir ortam insanların bunu yapmasına yardımcı olur.”[11]

Ayrıca, tarihteki dahilerin çoğunun masası dağınıktı[12]. Basitçe söylemek gerekirse, önemli yaratıcı işler üretmek istiyorsanız, gerçekten önemli olan şeylere odaklanın.

6- Öne Çıkmaktan Çekinmeyin

Design: Becca Clason

Grup yaratıcılığına odaklanan bir profesör olan Sharon H. Kim, son çalışmasında[13], yaratıcı bireylerin toplumda öne çıkmayı seven ya da bir şekilde toplum tarafından dışlanmış bireyler olduğunu tespit etti.

“Yaratıcı çözümlerin alışılmadık, nadir ve potansiyel olarak tartışmalı olduğu göz önüne alındığında, öne çıkma ve özgünlüğünü gösterme tutkuları tarafından teşvik ediliyorlar” diye açıklıyor profesör Kim. “Reddedilme deneyimi, yaratıcı çalışmalarda performansı aşağı çekmek yerine, tersine, teşvik eden psikolojik bir süreci tetikleyebilir.”

Toplumsal normlara aldırış etmemek ve “herhangi bir kalıba sığmamak”, yaratıcılık için öne çıkıp, bu yola girmenin ilk adımıdır.

Psikoloji profesörü Gregory Feist, The Boston Globe’a yaptığı bir açıklamasında şöyle der; “Odağımızın insanlardan ve çevremizdeki şeylerden uzaklaşmasına izin verdiğimizde kendi düşüncelerimiz hakkında eleştirel ve yansıtıcı düşünme sürecine daha iyi katılabiliriz. ”[14]

7- Fikirlerinizi İyileştirin: Netleştirin, Fikir Edinin, Geliştirin ve Uygulayın

Talent: Sean Wes

Netleştirin: Doğru soruları sorun;
Fikir Edinin: Mümkün olduğu kadar çok çözüm ve fikir arayın;
Geliştirin: Fikrin pratik olduğundan emin olun;
Uygulayın: Gerçekleşmesini sağlayın.

Tasarım odaklı özgün fikirler, ürün, hizmet, süreç ve strateji geliştirme şekillerinizi değiştirebilir.[15]

Çok az yaratıcı girişim birden bire gelen ilhamların ürünüdür; aksine, istikrarın ve katı rutinlerin sonucudur. Sabırlı olun, istekli olun ve her şeyden önce yukardaki adımları uygulamayı atlamayın. Yaratıcı çalışmaların çoğunda, temel motivasyon azimdir.

8- Dinlenmek İçin Zaman Ayırın

Araştırmalara göre[16], rahat insanlar daha hızlı yaratıcı çözümler bulma eğilimindedir. Bu iddianın arkasındaki fikir[17], rahat bir akla sahip olmanın, insan zihnine, yaratıcı bağlantılar kurmanın zor olduğu analitik düşünme tarzında sıkışıp kalmak yerine başka fikirler arasında da dolaşmasına yardımcı olmasıdır.

New Scientist’ten Richard Fisher, “Görünüşe göre fikirler arasında geçiş yapmak, yaratıcı düşünceler oluşturduğunuzun kesin bir işaretidir” der. “Parlak fikirlere ulaşmak söz konusu olduğunda, konsantre olma kabiliyeti abartılıyor. Bir insanın zihni hareket halindeyse, yaratıcı kelime oyunlarından orijinal fikir bulma egzersizlerine kadar bir çok konuda, diğerlerinden daha iyi bir performans sergilerler. ”

9- Pratik Yapmak, Pratik Yapmak, Pratik Yapmak

Malcolm Gladwell’in Çizginin Dışındakiler kitabında yer alan ve çok ses getiren “10.000 saat kuralı”, bir konu hakkında ustalaşmadan önce, gerekli olan becerileriniz üzerinde en az 10.000 saat (en az beş yıl boyunca, haftanın beş günü, günde sekiz saat) çalışmanız gerektiğini söyler.

Reddit’in ev sahipliğinde gerçekleşen ‘Bana Bir Şey Sor”[18] etkinlinliğinde, Gladwell görüşünü şu şekilde açıklar; “100 yıl boyunca satranç oynasam bile bu asla usta olduğum anlamına gelmez. Anlatmak istediğim, doğal kabiliyetinizin ortaya çıkması için bir zaman yatırımı gerektiğidir. ” Bu da demek oluyor ki, yaratıcılık her zaman belli bir ölçüde öğrenilebilir ve pratik gerekli olsa da, uzman olmak zorunluluk değildir.

Yine de, mümkün olan en yaratıcı halinize gelmeniz için bol bol pratik yapmayı göze almanızdan daha garantili bir yoktur.

Özetlemek gerekirse, beyin fırtınası yapmak, çalışmak, incelemek, tekrarlamak… bunlar yaratıcılığınızın kilidini açmanın en kesin yoludur.

Evet, Yaratıcılık Öğrenilebilir


Öyleyse daha yaratıcı olmanın ilk adımı, genç ya da yaşlı olmanız fark etmeksizin, 10.000 saatinizi verseniz de vermeseniz de, yaratıcılığın geliştirilebilecek bir yetenek olduğunu bilmektir.

Bir sonraki adım, bilimi yararınıza kullanmak; yavaş ama kesin bir şekilde yaratıcı potansiyelinizi ortaya çıkarmaktır. Öyleyse dışarı çık, kendini yeşille ver, yürüyüşe başla, öne çık, biraz dağınık ol, yeni deneyimlere açık kal ve her zaman kalıpları kırmaya çalış. Burada anahtar, odağınızı hep yaratıcılığınız üzerinde tutmanızdır.

Yatmadan önce her gece günlük tutun, işe giderken not defterine bir şeyler çizin ya da yeni bir Canva tasarımında elinizi alıştırın. Ne yaparsanız yapın, sürekli, farklı, garip ve yaratıcı düşünmeye kendinizi zorlayın.


Bu yazıya, çok sevdiğimiz Canva‘nın isteği ve desteği ile Türkçe’ye çevrilerek blogumuzda yer verilmiştir. Orijinal yazıya erişmek ve Canva blogunu takip etmek için buraya tıklayabilirsiniz.


Kaynaklar:

[1] https://vimeo.com/87448006

[2] https://www.newyorker.com/magazine/1986/05/19/quattrocentro-baseball

[3] https://scan.oxfordjournals.org/content/early/2014/04/07/scan.nsu041.short

[4] https://books.google.com.tr/books?hl=en&lr=&id=sdD41qBTJSUC&oi=fnd&pg=PA179&dq=Revised+NEO+Personality+Inventory+(NEO-PI-R)+and+NEO+Five-Factor+Inventory+(NEO-FFI)+manual.&ots=Xk4laxdTbN&sig=1D-x35gRWv846bBKoYJ7NvQVxJE&redir_esc=y#v=onepage&q=Revised%20NEO%20Personality%20Inventory%20(NEO-PI-R)%20and%20NEO%20Five-Factor%20Inventory%20(NEO-FFI)%20manual.&f=false

[5] https://www.apa.org/pubs/journals/releases/xlm-a0036577.pdf

[6] https://learn.canva.com/learn/taking-long-walks/

[7] https://books.google.com.tr/books?id=uqNr_i3YSIcC&pg=PA26&lpg=PA26&dq=%22Methinks+that+the+moment+my+legs+begin+to+move,+my+thoughts+begin+to+flow%22+thoreau&source=bl&ots=GEtIkw9Hf7&sig=1Qw2crKWhFfmkk3LotL17WI6ms4&hl=en&sa=X&ei=DGQfUrCNHYW1sQSvyoGgCQ&redir_esc=y#v=onepage&q=legs&f=false

[8] https://learn.canva.com/learn/color-science/

[9] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22427383

[10] https://www.fastcompany.com/3027740/the-fascinating-neuroscience-of-color

[11] https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0956797613480186

[12] https://learn.canva.com/learn/creative-desks/

[13] https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1622&context=articles

[14] http://archive.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2011/03/06/the_power_of_lonely/

[15] https://www.ideo.com/about

[16] https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0001459

[17] https://www.newscientist.com/article/mg21428691-900-daydream-your-way-to-creativity/#.UyHCQs4YsyY

[18] https://www.reddit.com/r/IAmA/comments/2740ct/hi_im_malcolm_gladwell_author_of_the_tipping/